Làng Porning quảng nam
GIỚI THIỆU VỀ ĐIỂM ĐẾN
LÀNG VĂN HOÁ – DU LỊCH CỘNG ĐỒNG PƠRNING
Làng Văn hoá - Du lịch cộng đồng Pơrning cách trung tâm Thành phố Đà Nẵng 123km. Cách phố cổ Hội An 180km.
Làng Văn hoá- Du lịch cộng đồng Pơrning nơi giữ hồn của làng
Làng nằm trên một khu đất rộng, bằng phẳng, với những ngôi nhà sàn, nhà gỗ xinh đẹp, như hình dung hồi nhỏ của tôi về ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên trong bộ phim Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên. Mỗi lần có đoàn du khách đến làng, vừa bước xuống xe, những đứa trẻ xinh đẹp với đôi mắt đen tròn và vẻ mặt tinh nghịch ùa đến, làm những động tác trêu đùa rất thân thiện như đón đứa con của làng trở về sau những tháng ngày xa cách.
Những ngôi nhà gỗ ẩn mình dưới những tán cây xanh tốt thật thanh bình
Làng Văn hoá - Du lịch cộng đồng Pơrning là một ngôi làng mang đậm tính truyền thống của tộc người Cơ Tu. Giữa làng có một ngôi nhà chung cổ nhất, đẹp nhất ở dẫy Trường Sơn, được gọi là Gươl, một kiến trúc độc đáo và đầy uy quyền.
Với người Cơ Tu Gươl là ngôi nhà cộng đồng, ngôi nhà chung của người Cơ Tu, mỗi một làng Cơ Tu đều có Gươl. Ngôi nhà này là nơi diễn ra mọi hoạt động của làng, là nơi hội họp để bàn bạc và đưa ra các quyết định chung; Gươl cũng là ngôi nhà chung để dân làng tụ tập trú ngụ trước những hiểm họa bất ngờ từ thiên nhiên, như bão lốc, lũ lụt. Gươl còn là một chốn linh thiêng để dân làng tiến hành các nghi lễ tâm linh của làng.
Gươl của làng Pơrning được xếp hạng là một trong những Gươl đẹp nhất ở Việt Nam, với kiến trúc kiểu nhà sàn bằng gỗ truyền thống, mái lợp lá cao vút. Du khách khi đến với làng Pơrning sẽ bị hút vào những hình thù chạm trổ đầy huyền bí như hình con rắn, con hổ, con voi, diều hâu, con trăn, hồng hoàng, cá liêng, bày thú nhất là các mặt nạ để xoa đuổi tà ma, cầu dân làng yên bình…
Trèo qua những bậc thang khá cao và bước qua bậu cửa, du khách càng ngỡ ngàng hơn bởi những tác phẩm điêu khắc nhiều màu sắc được trang trí bên trong Gươl. Một cuộc sống sinh động của núi rừng như được quy tụ về đây với những muông thú, cỏ cây và những hoạt cảnh trình diễn trống, Chiêng, cảnh săn bắt, cảnh múa ca, dã gạo,…của các chàng trai, cô gái Cơ Tu… Bên cạnh đó, các hoa văn, hoạ tiết được trang trí trong Gươl cũng rất độc đáo và tinh tế. Có thể thấy yếu tố nổi bật là các thành phần trang trí hoa văn hình kỉ hà hết sức tinh tế. Kỉ hà ở đây bao gồm các loại hình tam giác, hình tròn, hình ô trám, đường gấp khúc…. được sắp xếp rất logic, tạo nên các dải trang trí nối tiếp theo những motip thống nhất từ trong ra ngoài.
Gươl là trái tim, là linh hồn của làng
Điểm độc đáo trong kiến trúc Gươl của người Cơ Tu tại làng Văn hoá – Du lịch cộng đồng Pơrning còn thể hiện ở hệ thống cột. Chính giữa Gươl là một cột to thể hiện trái tim của làng, tượng trưng cho người đàn ông, già làng uy tín. Cây cột càng to thì nói lên sự đoàn kết của làng càng hùng mạnh. Cây cột to đó được đồng bào Cơ Tu gọi là cây cột bố vì người Cơ Tu theo chế độ phụ hệ. Xung quanh cây cột bố là những cây cột mẹ. Cây cột chính này cũng là điểm chịu lực của Gươl, giúp Gươl luôn vững chãi, nói lên trách nhiệm, quyền uy của người đàn ông Cơ Tu đối với gia đình, làng xóm, quê hương, đất nước.
Có lẽ vì yếu tố đoàn kết được đặt lên hàng đầu, nên hàng ngàn năm nay, người Cơ Tu luôn biết dựa vào nhau để sống, để bảo tồn những bản sắc văn hoá tốt đẹp. Ngoài việc giữ gìn những giá trị độc đáo của điêu khắc, làng Văn hoá- Du lịch cộng đồng Pơrning còn giữ gìn được các nghề truyền thống lâu đời như nghề rèn, chặm khắc gỗ, đan lát nan, đan lát nữ, làm trang phụ vỏ cây, nhạc cụ, dệt thổ cẩm, ẩm thực, các lễ hội truyền thống cùng vũ điệu tântung yayắ đặc sắc.
Thổ cẩm ở làng Văn hoá – Du lịch cộng đồng Pơrning được làm hoàn toàn thủ công và khép kín, từ các nguyên liệu bông, gai, đay, xe sợi, nhuộm, dệt vải, tạo hoa văn, tra cườm, thêu… cho đến công đoạn may thành sản phẩm. Các khung dệt cũng được làm hết sức thô sơ, chỉ từ những thanh tre, nứa, giang… Khó nhất là công đoạn dệt nên những hoa văn bằng hạt cườm mang nhiều ý nghĩa về nhân sinh quan, về ước mơ, khát vọng của người Cơ Tu sống thuỷ chung, nặng tình đoàn kết, gắn bó mật thiết với núi rừng đó là hoa văn về câu sảng, hoa văn về hạt mã não, hoa văn về núi rừng, sông suối, Gươl làng, hoa văn về sự đoàn kết, hoa văn về điệu múa tântung yayắ, hoa văn về lễ hội truyền thống.
Thổ cẩm ở Pơrning được dệt hoàn toàn thủ công với những khung dệt thô sơ nhưng sản phẩm vô cùng kỳ công, tinh xảo.
Mặc dù hiện nay có rất nhiều loại quần áo hiện đại, những thiếu nữ Cơ Tu ở làng Pơrning vẫn thường mặc đồ truyền thống của người Cơ Tu vào những dịp lễ, tết, khi nhà có khách quý đến thăm. Được mẹ, được bà dạy dệt từ nhỏ các thiếu nữ Cơ Tu mong rằng, mình sẽ là người thợ dệt giỏi để thổ cẩm của người Cơ Tu được nhiều người biết tới. Nhìn bàn tay thoăn thoắt dệt của các thiếu nữ Cơ Tu Pơrning bên khung dệt, chúng tôi cũng tin một ngày rất gần, những tấm thổ cẩm của người Cơ Tu sẽ trở thành sản phẩm được ngành thời trang săn đón.
Một nét văn hoá đặc sắc được dân làng Văn hoá- Du lịch cộng đồng Pơrning gìn giữ bao đời nay, đó chính là vũ điệu tântung yayắ, theo tiếng Cơ Tu có nghĩa là “Vũ điệu dâng Trời”, điệu múa tântung dành cho nam giới thể hiện sức mạnh, niềm tin chinh phục thiên nhiên, bảo vệ buôn làng, quê hương đất nước. Điệu múa yayắ dành cho phái nữ thể hiện đức tính đảm đang, thuỷ chung, son sắc, dịu dàng khoé léo, sẵn sàng nâng đỡ những người yếu thế, yêu thương chồng, con, gia đình và có trách nhiệm với xã hội, điệu múa khao khát tự do, mong cầu mùa màng bội thu, dân làng ấm no, an lành.
Mỗi khi có lễ hội của làng, hay có đoàn khách từ phương xa đến, Làng Pơrning lại giới thiệu cho du khách đã những văn hoá đặc sắc của địa phương từ dân ca, trình diễn nhạc cụ, nói lý-hát lý, trình diễn nghề dệt thổ cẩm, đan lát,…đến điệu múa tântung yayắ. Ngay từ chiều, những nam thanh, nữ tú đã tập trung trước sân Gươl. Khi vũ điệu bắt đầu, những người đàn ông Cơ Tu mặc khố, choàng áo dệt bằng thổ cẩm, đi chân trần, tay nắm chắc cây khiên, cây giáo và nắm chắc tay bạn bên cạnh tung đôi tay lên vừa bước vừa hú một cách tự tin và hùng dũng, thể hiện sức mạnh của trai làng. Những người phụ nữ trong trang phục váy thổ cẩm nhiều màu sắc, hoa văn, vai trần, cổ đeo vòng cườm, tay đưa lên ngang vai, cẳng tay gập vuông góc và hai bàn tay ngửa lên cao, đôi chân trần vừa nhón gót, vừa xoay tròn ngược kim đồng hồ, trông thật mềm mại, nhịp nhàng. Trong không gian bao la của núi rừng, vòng tròn nam nữ di chuyển nhịp nhàng sinh động theo ngược chiều kim đồng hồ cùng với âm thanh trống, chiêng và các loại nhạc cụ truyền thống khác luôn ngân dài như một lời cầu nguyện của người Cơ tu gửi tới đấng thần linh và tổ tiên. Họ tin rằng thần đất, thần sông, thần suối, núi rừng cho họ cái ăn và Giàng cho họ cái nghĩ, cái tin vào sức mạnh để vượt qua, sống mạnh mẽ với nắng gió và núi rừng Trường Sơn.
Đánh thức “nàng công chúa ngủ trong rừng”
Làng Văn hoá- Du lịch cộng đồng Pơrning là thôn điểm của tỉnh Quảng Nam về phát triển văn hóa xã hội, là khu dân cư tập trung đầu tiên của huyện Tây Giang khi thực hiện Đề án sắp xếp và ổn định dân cư để phòng tránh thiên tai. Đây là nơi quần tụ của hơn 139 hộ đồng bào Cơ Tu với khoảng 600 khẩu. Ngoài việc bảo tồn được bản sắc văn hoá đặc sắc của dân tộc, Pơrning còn giữ được cảnh quan môi trường rất sạch đẹp, giữ được “Vương quốc Lim xanh quý hiếm” với hơn 999.999 cây, trong đó đợt 1, năm 2023 đã được công nhận 959 cây Lim xanh từ 200 năm tuổi trở lên là cây Di sản Việt Nam, có di tích cách mạng: Địa điểm làng Zilang- Căn cứ liên Khu uỷ 5, có Khu vườn dược liệu cây bản địa Bakích tím tự nhiên, có dược liệu tự nhiên như: chè dây, bảy lá một hoa, mật nhân, sâm hồng, kakun (khúc khắc),…có ẩm thực truyền thống như bánh Kuốt, Cơm nướng ống giang, thịt xông khói, mật ong rừng,...có dòng thác Rata, Arất, sông Lăng xanh trong. Trên những con đường đã được bê tông sạch sẽ, những thùng rác màu xanh được đặt cách nhau khoảng hơn 100m, luôn được đậy nắp cẩn thận, và người dân luôn có thói quen bỏ rác vào thùng, không vứt rác, xả thải ra nơi công cộng; xác động vật chết được chôn lấp hoặc tiêu huỷ, không ai vứt xuống sông, suối, mương, cống.
Thời gian qua, việc triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, địa phương luôn bám sát thực tiễn đời sống của người dân. Qua đó đã giúp thay đổi diện mạo, tạo điều kiện để người dân phát triển kinh tế. Nhiều tiêu chí được đánh giá cao về hiệu quả chất lượng, nhất là văn hóa, nhà ở dân cư và cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn.
Pơrning làng giữ được cảnh quan môi trường xanh, sáng, sạch, đẹp
Nhờ áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào chăn nuôi, trồng trọt, thâm canh tăng năng suất cây trồng, từ bỏ cuộc sống du canh du cư, đốt rừng làm rẫy nên thu nhập và đời sống của người dân ngày càng được nâng cao. Cũng như các thôn khác trên địa bàn Tây Giang, việc trồng các loại cây dược liệu bản địa như Bakích, bảy lá một hoa, chè dây, đảng sâm,…đã trở thành thế mạnh trong phát triển kinh tế của người dân nơi đây gắn với phát triển du lịch sinh thái, cộng đồng, mang lại thu nhập cao cho bà con trong thôn, có nhà mua được cả máy xay xát và những tiện nghi sinh hoạt đắt tiền khác. Trong thời gian gần đây, Pơrning không có hiện tượng tảo hôn, kết hôn cận huyết hay vi phạm chế độ một vợ một chồng; việc cưới, việc tang cũng được thực hiện một cách văn minh, tiết kiệm; những hủ tục lạc hậu cũng đã được loại bỏ. Bên cạnh đó, người dân Pơrning đã thực hiện tốt chính sách kế hoạch hóa gia đình, các cháu trong độ tuổi đến trường đều đi học đầy đủ...
Với sự ưu đãi của thiên nhiên như khí hậu mát mẻ giữa mùa hè, thổ nhưỡng phù hợp với nhiều cây dược liệu quý, bản sắc văn hoá độc đáo luôn được gìn giữ phát huy tin tưởng rằng Làng Văn hoá – Du lịch cộng đồng Pơrning luôn làm say lòng những du khách yêu vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ của núi rừng đại ngàn, ưa trải nghiệm, khám phá những nét đẹp văn hoá truyền thống, trải nghiệm những khu rừng Di sản Việt Nam, thăm di tích lịch sử cách mạng. Pơrning cũng là điểm đến của nhiều du khách trong nước và khách quốc tế, nhất là trước khi chưa có đại dịch covid 19, làng đã đón không ít đoàn khách đến tham quan, khám phá, trải nghiệm vẻ đẹp núi rừng, trải nghiệm những nét văn hoá đặc sắc của người Cơ Tu, trong đó có nhiều đoàn “khách Tây” từ Hội An, Tp Đà Nẵng, TP. Huế lên và đã để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp trong lòng du khách, đặc biệt năm 2022 làng Văn hoá – Di lịch cộng đồng Pơrning đã phối hợp với UBND huyện Tây Giang, Phòng Văn hoá, Khoa học và Thông tin huyện, UBND xã Lăng tổ chức thành công Chương trình “Quảng Nam điểm đến du lịch xanh- Đón đoàn tuỳ viên báo chí quốc tế”, góp phần quảng bá giá trị văn hoá, con người xứ Quảng đến bè bạn trong nước và quốc tế.
Nơi hương ước của làng (thôn) - "văn bản pháp lý" quan trọng mà dân làng luôn tuân thủ
Để du khách thực sự bỏ lại sau lưng những ồn ào của nhịp sống thường ngày, xách ba lô lên với Pơrning xinh đẹp trên đỉnh Trường Sơn hùng vĩ, thưởng thức những vũ điệu say đắm, nếm thử những đặc sản của núi rừng Trường Sơn, và khi ra về, món quà quý mà du khách có thể mang về, chính là những sản phẩm được làm từ những dược liệu quý hiếm, tinh tuý của mẹ rừng như mật ong rừng, chai sâm bakích tím, chè dây, rượu men lá, tuý đựng điện thoại, ví đựng giấy tờ, khăn quảng cổ,…được dệt từ chất liệu thổ cẩm truyền thống mà không phải nơi nào cũng có được.
Mong một ngày không xa, làng Văn hoá- Du lịch cộng đồng Pơrning xinh đẹp, yên bình sẽ không phải là Nàng công chúa ngủ trong rừng, mà sẽ luôn vang tiếng trống, chiêng, tiếng khèn gọi bạn trong điệu dân vũ tântung yayắ, tiếng thoi dệt lách cách và tiếng rộn ràng của bước chân du khách gần xa về với làng Pơrning góp phần tạo sinh kế phát triển kinh tế địa phương hiệu quả và bền vững.